Nəşr etikası

“Azərbaycan Oftalmologiya Jurnalı” və onun elmi redaktorları nəşr fəaliyyətinin bütün mərhələlərində ədalətli və peşəkar yanaşma sərgiləməyi öhdələrinə götürür. Jurnalın nəşr prosesində iştirak edən bütün tərəflərin (müəlliflər, redaktorlar, rəyçilər və nəşriyyatçılar) müəyyən edilmiş etik qaydalara riayət etmələri tələb olunur.
Hər bir müəllif ədalətli və şəffaf bir elmi mühitin qorunmasında məsuliyyət daşıyır. Müəlliflər orijinal işlərini təqdim etməli, plagiatdan çəkinməli və digər müəllif işlərinə düzgün istinad etməldirlər. Nəşr prosesində baş verən sui-istifadə halları, məsələn, eyni məqalənin paralel nəşri, gizli məlumatların istifadəsi və ya etik qaydaların pozulması, ciddi şəkildə araşdırılacaq və müvafiq tədbirlər görüləcəkdir. Jurnal elmi dürüstlüyü qorumaq və müasir elmi biliklərin inkişafını dəstəkləmək məqsədilə bu qaydalara ciddi şəkildə əməl edir.

Redaktor

Jurnala təqdim edilən məqalələrin uyğunluğunu qiymətləndirmək redaktorların əsas vəzifəsidir. Bu qiymətləndirmə aşağıdakı meyarlara əsaslanır: məqalənin keyfiyyəti, jurnalın məqsədinə uyğunluğu və məqalənin orijinallığı. Redaktorlar təqdim edilən məqalə ilə bağlı hər hansı bir məlumatı yalnız rəyçilər və redaksiya heyətinin üzvləri ilə paylaşmalı, digər tərəflərə açıqlamamalıdırlar. Eyni zamanda, rəy prosesinin effektiv və sürətli şəkildə həyata keçirilməsi redaktorların əsas vəzifələrindən biridir. Onlar irqi, cinsi, etnik mənsubiyyət, dini və cinsi yönüm fərqliliklərini nəzərə almadan, məqalələrin elmi məzmununu obyektiv şəkildə qiymətləndirməli, bu prinsipin əhəmiyyətini unutmamalıdırlar.

Rəyçilər

Rəy prosesi məqalənin keyfiyyətini artırmaq və redaktorların qərar qəbul etməsini asanlaşdırmaq baxımından olduqca vacibdir. Rəyçilər məqalənin orijinallığını və təqdim olunan problemin aktuallığını qiymətləndirməlidirlər. Rəyçilərin məqalələrə yanaşarkən rəqabət qabiliyyəti, maliyyə və ya əməkdaşlıq amillərini nəzərə almamaları zəruridir. Hər hansı bir rəyçi məqaləni qiymətləndirmək üçün tam potensialına malik olmadığını hiss edərsə, mütləq redaktoru məlumatlandırmalı və rəy prosesini dayandırmalıdır.
Məqalələr rəy prosesinə daxil olarkən, ilk növbədə, məxfi sənəd kimi qəbul edilməlidir; redaktorun icazəsi olmadan başqalarına göstərilə və ya müzakirə oluna bilməz. Müəlliflərə rəy haqqında məlumat anonim şəkildə təqdim edilir. Rəyçi öz vəzifəsindən sui-istifadə etməməlidir.

Müəlliflər

Müəlliflər məqalələri jurnalın tələblərinə əsasən hazırlamalı, məlumatları aydın şəkildə təqdim etməlidirlər. Müəlliflər məlumatların etibarlılığına, Helsinki Bəyannaməsinin tələblərinə uyğun olaraq tədqiqatın etik standartlarına riayət olunmasına, maraqların toqquşmamasına görə məsuliyyət daşıyırlar. Təqdim olunan məqalə mütləq şəkildə orijinal olmalıdır. Müəllif daha öncə dərc olunmuş və ya eyni zamanda digər jurnallara göndərilmiş məqaləni təqdim etməməlidir. Jurnalın redaksiya heyəti məqalələri müzakirə sırasına uyğun olarq dərc edir və müəlliflərin fikirləri ilə razılaşmaya bilər.
Müəlliflər elmi işi hazırlayarkən onun tərtib edilməsində, məlumatların toplanması və statistik təhlilində iştirak edən şəxsləri məqaləyə həmmüəllif kimi daxil etməlidirlər.
Bundan əlavə, müəlliflər “Nəşriyyat Etikası Komitəsi”nin (COPE) (https://publicationethics.org/core-practicess) tələblərinə uyğun bütün nəşriyyat qaydalarına riayət etməlidirlər. Məqalələrdə məlumatların saxtalaşdırılması, manipulyasiya edilməsi və bu cür təhrif halları yolverilməzdir. Plagiarizm, istinadsız işin mənimsənilməsi də ciddi şəkildə cəzalandırılacaqdır. Bu sahədə baş verən sui-istifadə hallarına ciddi yanaşılacaq və “Nəşriyyat Etikası Komitəsi”nin (COPE) qaydalarına uyğun olaraq müvafiq tədbirlər görüləcəkdir.

Nəşriyyat

Çap olunan elmi məqalədə saxta məlumat və təhrif halları aşkar edildiyi zaman, vəziyyəti aydınlaşdırmaq üçün nəşriyyatçı redaksiya heyəti ilə birlikdə hərəkət etməlidir. Bu halda, nəşriyyatçı ya səhvlə bağlı rəsmi bir məlumat dərc etməli, ya da məqaləni geri qaytarmalıdır.
Həmçinin, nəşriyyatçı etik standartlara riayət olunmasını təmin etmək üçün elmi işlərin müvafiq şəkildə qiymətləndirilməsində iştirak etməlidir. Nəşriyyatçının rolu elmi cəmiyyətə qarşı məsuliyyət daşımaqla yanaşı, müvafiq prosedurlara riayət olunmasının təmin edilməsidir. Bu, həm də elmi işlərin keyfiyyətini qorumaq və tədqiqatçıların etimadını artırmaq baxımından son dərəcə vacibdir.

Məqalənin orijinallığı

Məqalələrin orijinallığı elmi mühitin etibarını artıran vacib bir amildir. Məqalə jurnala təqdim edilərkən, onun orijinal bir iş olduğu və başqa bir yerdə nəşr edilmədiyi prinsipi ilə qəbul olunur. Əgər məqalədə plagiarizm halları aşkar edilərsə, redaksiya heyəti tərəfindən dərhal lazımi tədbirlər görüləcəkdir. Bu cür hallara göz yumulmayacaqdır.
Müəlliflər məqalələrini jurnala təqdim etməzdən əvvəl anti-plagiat proqramlarından istifadə edərək, orijinallığı təmin etməlidirlər.

Rəy prosesi

Jurnala təqdim olunan məqalələr ilkin olaraq redaktor tərəfindən yoxlanılır. Bu mərhələdə məqalənin keyfiyyəti  jurnala uyğun deyilsə,  məqalə   rəysiz  geri qaytarıla  bilər. Qısa müddətdə imtina cavabını alan müəlliflərə redaktor tərəfindən rəy prosesinə ehtiyac olmaması ilə bağlı məlumat verilir. 
Qəbul olunursa, elmi araşdırmaya müvafiq ən azı iki rəyçi təyin edilir və məqalə anonim şəkildə rəy prosesini keçir. Bu barədə müəllifə  məlumat verilir. Bir müddətdən sonra rəyçilər rəsmi məlumat şəklində rəylərini göndərirlər. Redaksiya Heyəti daxil olan rəyləri müzakirə edib, məqalə ilə bağlı öz qərarını verir. Bu istiqamətdə bizim strategiyamız rəy prosesindəki konstruktiv irad və təklifləri mümkün olduqca qısa müddətdə müəllifə göndərməkdir.
Müəllif rəyə əsasən düzəliş və əlavələr edib, təkrar məqaləni jurnala təqdim edə bilər. Rəyçilər məqaləni təkrar nəzərdən keçirdib, yalnız razılıqlarını bildirəndən sonra məqalə Redaksiya Şurasına və Baş redaktora göndərilir. Baş redaktorun son qərarı ilə məqalə çapa verilir. Əgər məqalə qəbul olunmazsa, müəllif məqaləni başqa bir jurnala göndərə bilər.

Paralel nəşr

Paralel nəşr bir müəllifin eyni və ya oxşar məqalələri fərqli akademik jurnallara və ya müxtəlif nəşriyyat evlərinə göndərməsi zamanı baş verir. Paralel nəşr elmi etikaya ziddir və tədqiqatçıların nüfuzunu zədələyə bilər. Jurnallar paralel nəşr halında olan məqalələri qəbul etməmək və müvafiq tədbirlər görmək hüququna malikdirlər. Müəlliflər hər bir məqalənin orijinallığını və unikallığını təmin etmək üçün diqqətli olmalı və eyni tədqiqatı bir neçə jurnala göndərməkdən çəkinməlidirlər.

İstinadlar

Məqalə yalnız müvafiq və əlaqəli istinadlardan ibarət olmalıdır. Məqalə ilə bağlı olmayan istinadların daxil edilməsi yol verilməzdir.
Həmçinin, məqaləyə aidiyyatı olmadığı halda öz-özünə istinad etmək qeyri-etik bir hal kimi qəbul edilir. Müəlliflər təqdim etdikləri işdə istinadların dəqiqliyini təmin etməli və yalnız elmi kontekstdə uyğun olan mənbələri istifadə etməlidirlər. Bu, elmi işin etibarını artırır və tədqiqatın keyfiyyətini qoruyur.

Maraqların toqquşması

Müəllifin yazılı razılığı olmadan onun nəşr olunmamış materiallarından rəyçinin öz tədqiqatında istifadə etməsi qadağandır. Rəy prosesi zamanı əldə olunan məlumat və ideyaların konfidensiallığı ciddi şəkildə qorunmalı və şəxsi məqsədlər üçün istifadə edilməməlidir. Həmçinin, rəyçilər hər hansı bir müəllif, təşkilat və ya şirkətlə olan əməkdaşlıq, rəqabət və ya digər münasibətlər səbəbindən yaranan münaqişələri aşkar etdikdə, müvafiq məqalələrə rəyçilikdən imtina etməlidirlər. Bu yanaşma rəy prosesinin ədalətli və obyektiv şəkildə həyata keçirilməsini təmin edir, eləcə də elmi etikaya uyğunluğu qoruyur.

Tədqiqatda insan və heyvan subyektlərin iştirakı

Bütün müəlliflərdən tədqiqatlarda heyvanlardan və ya insan subyektlərindən istifadə edərkən ən yüksək etik prinsiplərə riayət etmələri gözlənilir. Tədqiqatlarda insan subyektlərindən istifadə etikası ilə bağlı təlimatları buradanəldə etmək mümkündür – Helsinki Bəyannaməsinə keçid