"Azərbaycan Oftalmologiya Jurnal" Azərbaycan Respublikası Ali Attestasiya Komissiyasının(AAK) qərarı əsasında Azərbaycan Respublikası dərc olunan aparıcı rəy verilən elmijurnallar və nəşrlər siyahısına daxildir.
RADİAL KERATOTOMİYADAN SONRA İNTRAOKULYAR LİNZANIN HESABLANMASINA MÜASİR YANAŞMALAR (ƏDƏBİYYAT İCMALI)
Radial keratotomiya (RK) bir vaxtlar miopiyanın korreksiyası üçün geniş istifadə edilirdi, lakin bu üsul nəticəsində sonradan kataraktası inkişaf edən və intraokulyar linzanın (İOL) gücünün hesablanmasında ciddi çətinliklər yaradan böyük pasiyent qrupu formalaşmışdır. RK-nın törətdiyi biomexanik və optik dəyişikliklər – buynuz qişanın yastılaşması, ön-arxa səth nisbətinin pozulması və qeyri-müntəzəm astiqmatizm – standart biometrik ölçmələrin və klassik İOL heesablama formulalarının dəqiqliyini azaldır. Bu icmal RK-dan sonra İOL gücünün hesablanması ilə bağlı mövcud elmi bilikləri, əsas xəta mənbələrini, müasir formulları və proqnoz dəqiqliyini artıran yeni texnologiyaları ümumiləşdirir. Klassik üsullar – SRK/T, Holladay 1 və Hoffer Q – sistematik olaraq hipermetropik nəticələrə gətirib çıxarır, halbuki Barrett True-K (Post-RK), Haigis-L və Shammas-PL kimi yeni formullar dəqiqliyi bir qədər artırır, lakin hələ də məhduddur. Süni intellektə əsaslanan alqoritmlər (Hill-RBF 3.0, EVO 2.0) və “ray-tracing” texnikaları buynuz qişa geometriyasını və fərdiləşdirilmiş optik modelləri inteqrasiya etməklə nəticələrin dəqiqliyini daha da yüksəldir. Ümumi keratometriya, 3D tomoqrafiya və süni intellekt sistemlərinin tətbiqi fərdiləşdirilmiş oftalmoloji cərrahiyyəyə keçidi təmin edir. Gələcəkdə bulud əsaslı, hibrid və süni intellekt dəstəkli metodların <0,35 D proqnoz dəqiqliyinə nail olacağı və bu mürəkkəb pasiyent qrupunda sabit refraksiya nəticələri verəcəyi gözlənilir. Məqsəd – radial keratotomiyadan sonra IOL gücü hesablanma müxtəlif metodlarının dəqiqliyini təhlil etmək və əməliyyatdan sonrakı refraksiya xətalarını minimuma endirən yanaşmaları müəyyənləşdirmək. İcmalda radial keratotomiya və katarakta əməliyyatı keçirmiş pasiyentlərinin ədəbiyyat məlumatlarının təhlili aparılmışdır. Biometrik göstəricilər IOLMaster 700 (Carl Zeiss Meditec) aparatı ilə əldə edilmişdir. Linza gücü ənənəvi formullar (SRK/T, Hoffer Q, Holladay 1), adaptasiya olunmuş üsullar (Barrett True-K, Haigis-L, Shammas-PL) və süni intellekt əsaslı alqoritmlərlə (Hill-RBF 3.0, EVO 2.0) hesablanmışdır. Proqnozlaşdırılan və əldə olunan refraksiya arasındakı orta mütləq xəta (MAE) təhlil olunmuşdur. Ənənəvi formullar davamlı hipermetrop meyil göstərmişdir (+0,60 - ± 0,25 D). Müasir formullar, xüsusilə Barrett True-K və Haigis-L, dəqiqliyi artırmış (MAE 0,38 ± 0,16 D), süni intellekt və “ray-tracing” əsaslı metodlar isə ən yüksək dəqiqliyə nail olmuşdur (MAE 0,28 – 0,32 D). Bütün halların 88%-i hədəf refraksiyadan ±0,5 D daxilində olmuşdur. RK- dan sonra IOL gücünün hesablanması buynuz qişa qeyri-müntəzəmliyi və gözdaxili linzanın effektiv mövqeyinin proqnozlaşdırılmasının çətinliyi səbəbilə mürəkkəb olaraq qalır. Süni intellektlə inteqrasiya olunmuş və “ray-tracing” əsaslı alqoritmlər daha yüksək dəqiqlik təmin edir və RK-dan sonrakı gözlərdə fərdiləşdirilmiş IOL proqnozlaşdırılmasının gələcəyini təmsil edir. Yekun Radial keratotomiyadan sonra IOL gücünün hesablanması buynuz qişa qeyri- müntəzəmliyi və gözdaxili linzanın effektiv mövqeyinin proqnozlaşdırılmasının çətinliyi səbəbilə mürəkkəb olaraq qalır. Süni intellektlə inteqrasiya olunmuş və “ray-tracing” əsaslı alqoritmlər daha yüksək dəqiqlik təmin edir və RK-dan sonrakı gözlərdə fərdiləşdirilmiş IOL proqnozlaşdırılmasının gələcəyini təmsil edir.
KERATOKONUS: MÜASİR ANLAYIŞ VƏ PROFİLAKTİK STRATEGİYALAR (ƏDƏBİYYAT İCMALI)
Məqsəd – keratokonusun patogenezi, epidemiologiyası, risk faktorları və erkən aşkarlanma strategiyaları ilə bağlı mövcud bilikləri ümumiləşdirmək, o cümlədən Mərkəzi Asiyada, xüsusilə Özbəkistanda klinik praktikaya uyğun profilaktik tibb yanaşmalarına xüsusi diqqət yetirmək. Keratokonusun molekulyar mexanizmləri, ekoloji və genetik risk faktorları, qlobal epidemioloji mənzərəsi və qabaqcıl diaqnostik texnologiyaları təhlil edilərək, müasir elmi ədəbiyyatın hərtərəfli icmalı aparılmışdır. Dəyişdirilə bilən risk faktorlarına və müxtəlif resurs imkanlarına malik mühitlərdə tətbiq edilə bilən skrininq strategiyalarına xüsusi diqqət yetirilmişdir. Keratokonusun patogenezini hüceyrəxarici matrisin deqradasiyası, oksidləşdirici stres, apoptoz prosesləri təşkil edir. Dəyişən əsas risk faktorlarından daim gözün ovuşdurması, ultrabənövşəyi şüalanma və atopik xəstəliklərdir. Dünya üzrə rastgəlmə tezliyi hər 100 000 nəfərə 289,1 nəfər təşkil edir və əhəmiyyətli regional fərqlər mövcuddur — ən yüksək göstəricilər Afrika və Qərbi Asiyadadır. “Scheimpflug” tomoqrafiyası, ön seqmentin optik koherent tomoqrafiyası (AS-OCT) və biomexaniki qiymətləndirmə daxil olmaqla qabaqcıl görüntüləmə texnologiyaları xəstəliyin erkən mərhələdə aşkar edilməsinə imkan verir. Süni intellekt (Sİ) alqoritmləri keratokonusun müəyyən edilməsində 95%-dən yüksək həssaslıq və spesifikliyə nail olur. Ailə anamnezi, atopik xəstəliklər və əlaqəli xəstəlikləri olan şəxslərə yönəlmiş risk qrupları üzrə skrininq, buynuz qişanın kollagen kross-linkinqi vasitəsilə vaxtında müdaxilə etməyə imkan verir. Yekun Keratokonusun profilaktikası dəyişdirilə bilən risk faktorlarını hədəf alan ictimai səhiyyə tədbirlərini, qabaqcıl diaqnostik texnologiyalardan istifadə edən risk-əsaslı skrininq proqramlarını və erkən terapevtik müdaxiləni özündə birləşdirən inteqrasiya olunmuş yanaşmalar tələb edir. Özbəkistan və Mərkəzi Asiyada hərtərəfli skrininq və profilaktika proqramlarının tətbiqi keratokonusla bağlı görmə əlilliyini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
BƏBƏK SEKLYUZİYASI İLƏ AĞIRLAŞAN QLAUKOMALI GÖZLƏRDƏ CƏRRAHİ YANAŞMA (KLİNİK HALLAR)
Qlaukoma diaqnozu olan gözlərdə katarakta ekstraksiyasından sonra yaranmış iridolentikulyar sinexiyaların cərrahi sinexiolizis vasitəsilə aradan qaldırılması üzrə üç klinik hal təsvir olunur. İcra olunan cərrahi taktika gözdaxili təzyiqin (GDT) stabil qalmasına və görmə itiliyinin yüksəlməsinə imkan verir. Bu, optimal müalicə ilə birgə təsvir olunan cərrahi metodu nəzərəçarpan adheziyalarda tətbiq etməyə əsas verir.
ATAKSİYA-TELANGİEKTAZİYA: OFTALMOLOJİ TƏZAHÜRLƏRLƏ MÜŞAYİƏT OLUNAN NADİR İRSİ SİNDROMU (KLİNİK HAL)
Ataksiya-telangiektaziya (AT), həmçinin Lui-Bar sindromu kimi tanınan bu xəstəlik, ATM genindəki mutasiyalar nəticəsində yaranan nadir autosom-resessiv patologiyadır. Xəstəlik proqressiv serebellar ataksiya, immunçatışmazlıq, dəridə və konyunktivada telangiektaziya ilə xarakterizə olunan klassik triada ilə səciyyələnir. Oftalmoloji təzahürlər, xüsusən də konyunktival telangiektaziya, xəstəliyin xaricdən görünən ilk əlamətləri ola bilər və erkən diaqnoz üçün əhəmiyyət kəsb edir. Məqsəd – AT ilə bir uşaqda oftalmoloji əlamətləri təqdim etməklə nadir irsi xəstəliyin erkən aşkar edilməsində və multidisiplinar idarə olunmasında oftalmoloqun rolunu qiymətləndirmək. 10 yaşlı AT diaqnozu ilə qız uşağı qız uşağı görmə itiliyin zəifləməsi və dövri konyunktivanın qızartısı şikayətləri ilə müraciət etmişdir. Oftalmoloji müayinədə ikitərəfli göz almasının konyunktivasının teleangioektaziyaları, həmçinin optik koherens tomoqrafiyada qanglion hüceyrə qatında orta dərəcəli incəlmə aşkar edilmişdir ki, bu da tor qişanın erkən neyrodegenerativ dəyişikliklərinə işarə edir. Genetik müayinə patogen ATM mutasiyasını təsdiqləmişdir. Təqdim olunan klinik hal oftalmoloqların AT-nın erkən aşkarlanmasında həlledici rolunu vurğulayır. Konyunktival teleangioektaziyalar nevroloji və immunoloji patoloji klinik əlamətləri ilə birlikdə patoqnomik və asan müşahidə olunan marker kimi çıxış edir. Oftalmoloji əlamətlərin erkən aşkar edilməsi xəstələrin genetik və immunoloji müayinələrə vaxtında yönləndirməni təmin edir və bu patologiyanın müalicə taktikasında çoxşaxəli yanaşmasına təşviq edir.
DİABETİK RETİNOPATİYA SKRİNİNQİNİN TƏKMİLLƏŞDİRİLMƏSİNDƏ SÜNİ İNTELLEKTİN İSTİFADƏSİ
Məqsəd – diabetik retinopatiyanın və onun simptomlarının aşkarlanmasında "Retina AI" süni intellekt sisteminin diaqnostik effektivliyini qiymətləndirmək. Material və metodlar Tədqiqat 2025-ci ilin birinci rübü ərzində Sırdərya vilayətinin mərkəzi çoxprofilli poliklinikalarının bazasında aparılmışdır. Tədqiqata xəstəlik müddəti 5 il və daha çox olan, müəyyən edilmiş şəkərli diabet diaqnozu olan (1-ci və ya 2-ci tip) 250 pasiyent ardıcıl şəkildə daxil edilmişdir. Nəticələr “Retina AI” sistemi ilkin tibbi yardım həkimləri ilə müqayisədə statistik cəhətdən daha yüksək həssaslıq (94,7% - ə qarşı 72,8%) və dəqiqlik (93,5% - ə qarşı 77,5%) nümayiş etdirmişdir. Spesifiklik göstəricisindəki fərq də həmçinin statistik əhəmiyyət kəsb etmişdir (91,3% - ə qarşı 85,0%). “Retina AI” sisteminin mütəxəssislərlə Kappa uyğunluq nisbəti 0,88 təşkil etmişdir ki, bu da "çox yaxşı" uyğunluq göstəricisidir. Yekun "Retina AI" süni intellekt sistemi Sırdərya vilayətindəki pasiyentlər arasında diabetik retinopatiyanın skrininqində yüksək effektivliyini sübut edərək, əsas diaqnostik dəqiqlik göstəricilərinə görə ilkin tibbi yardım həkimlərinin qiymətləndirməsini geridə qoymuşdur.
GÖRMƏ ORQANININ TRAVMALARI ZAMANI İNFEKSİON AĞIRLAŞMALARIN İNKİŞAF RİSKİNİN ÖYRƏNİLMƏSİ
Görmə orqanı travmalarının strukturu, posttravmatik ağırlaşmaların inkişaf risk faktorları və törədici mikroorganizmlərin spektrinin öyrənilmasinin aktuallığı diaqnostika, profilaktika və müalicə metodlarının təkmilləşdirməsinə olan ehtiyacla izah olunur. Məqsəd – Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzinə hospitalizasiya olunmuş görmə orqanı travması olan pasiyentlərdə infeksion ağırlaşmaların inkişaf riskini qiymətləndirmək. Material və metodlar 2019–2023-cü illər ərzində Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzinə “görmə orqanı travması” diaqnozu ilə hospitalizasiya olunmuş 2167 pasiyentin (2225 göz) stasionar xəstəlik tarixçələri təhlil edilmişdir. Birminqem terminologiya sisteminə (BETT) əsasən bütün oftalmotravmatizmin strukturu qiymətləndirilmiş, yaş və cinsə görə paylanma xüsusiyyətləri, habelə infeksion ağırlaşmaların əsas risk amillərindən asılılığı öyrənilmişdir. İnfeksion ağırlaşmaların inkişafında iştirak edən patogen mikroorqanizmlərin spektri təhlil edilmiş, aşkarlanmış risk faktorları üçün şans nisbəti (Odds Ratio, OR) hesablanmış və təsviri statistik analiz aparılmışdır. Nəticələr Hospitalizasiya olunmuş pasiyentlər arasında qapalı və açıq göz travmalarından sonra posttravmatik keratitlər, buynuz qişa xoraları, abseslər, endoftalmitlər və panoftalmitlər kimi infeksion ağırlaşmalar mühüm yer tutmuşdur. Bu ağırlaşmaların inkişaf ehtimalı qapalı göz travmaları zamanı açıq travmalara nisbətən 6,2 dəfə yüksək olmuşdur (OR = 6,21; 95% Eİ (etibarlılıq intervalı): 5,04–7,66, р < 0,001). Pasiyentlərin çox gec müraciəti infeksiya riskini təxminən 3 dəfə artmışdır (OR = 2,974; 95% Eİ: 2,490–3,553, р < 0,001). Yaşlı qrupda (>65 yaş) bu risk gənclərlə müqayisədə 2,6 dəfə yüksək olmuşdur (OR = 2,650; 95% Eİ: 2,224–3,157, р < 0,001). Həmçinin müəyyən edilmişdir ki, gözdə yad cismin olması infeksion ağırlaşma ehtimalını təxminən 1,5 dəfə artırmışdır (OR = 1,450; 95% Eİ: 1,195–1,760, р < 0,001). Müayinə olunan halların 70,1%-də əsasən Staphylococcus cinsinə aid qram-müsbət mikroflora aşkar edilmişdir. Yekun Posttravmatik infeksion ağırlaşmaların inkişafı çoxfaktorlu asılılığa malik olub, travma tipi, müraciətin edilmə vaxtı, pasiyentin yaşı və gözdə yad cismin olması kimi parametrlərlə müayinə olunur. Erkən müraciət görmə orqanı travmalarının ağır nəticələrinin qarşısının alınmasında əsas rol oynayır.
AİLƏ ANAMNEZİNDƏ İRSİ GÖZ XƏSTƏLİKLƏRİ OLAN UŞAQLARDA ANADANGƏLMƏ KATARAKTANIN RASTGƏLMƏ TEZLİYİ
Məqsəd – ailə anamnezində irsi göz xəstəlikləri olan uşaqlarda anadangəlmə kataraktanın (AK) rastgəlmə tezliyini öyrənmək. Material və metodlar Tədqiqatın obyekti Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzinin Tibbi Ekspertiza Komissiyasının 2019–2023-cü illər üzrə uşaqların məlumat bazası və statistik hesabat formaları olmuşdur. Xəstələrin ailə anamnezinə əsasən, statistik təhlil iki əsas qrupda aparılmışdır: A qrupu – qohum nikahdan doğulmuş (n=409) və B qrupu - qohum nikahdan doğulmamış (n=151) uşaqlar. Hər qrup yaş kateqoriyalarına görə (0-5, 6-10, 11-15) 3 yarımqrupa bölünmüşdür. Tədqiqat zamanı AK diaqnozu qoyulmuş uşaqlar ailə anamnezi, cins, yaş xüsusiyyətləri və regionlara görə təhlil olunmuşdur. Statistik məlumatların riyazi işlənməsi SPSS 26 proqramı vasitəsilə aparılmışdır. Gözün vəziyyətini qiymətləndirmək üçün kompleks оftalmoloji müayinə metodlarından istifadə edilmişdir. Tədqiq olunan diaqnozlar göz patologiyasının nozoloji qruplarına görə XBT-10 kodu üzrə təsnif olunmuşdur. Nəticələr Aparılan araşdırmanın nəticələrinə əsasən, irsi göz xəstəliyi olan 560 xəstədən 112-də (20%) büllurun anadangəlmə patologiyası aşkarlanmışdır. Bu xəstələrdən 68-də (60,7%) ailə anamnezində qohum nikahı qeydə alınmışdır. Məhz bu xəstəliklərin klinik təzahürləri tədqiqata daxil olan uşaqlar arasında ≤ 5 yaş qrupunda daha çox müşahidə edilmişdir. Qohum nikahından doğulmuş uşaqlar arasında ən çox bilateral anadangəlmə katarakta rast gəlinmişdir. Xəstələnmə halları hər iki qrupda oğlanlar arasında daha yüksək olmuşdur. Yekun Apardığımız tədqiqat zamanı qohum nikahlarından doğulmuş uşaqlarda irsi göz xəstəlikləri arasında büllurun anadangəlmə patologiyası ikinci ən çox rastgəlmə tezliyi olan patologiya olmuşdur. Alınan nəticələr ona əsas verir ki, müasir diaqnostik müayinə və müalicə metodlarının tətbiqi ilə qarşısı alına bilən, yəni müalicə olunan korluqla mübarizə aparıla bilər.
UŞAQ VƏ YENİYETMƏLƏRDƏ GÖZ TİKLƏRİNİN NEYROOFTALMOLOJİ MÜALİCƏSİNİN XÜSUSİYYƏTLƏRİ
Məqsəd – uşaq və yeniyetmələrdə göz tiklərinin differensial diaqnostikasının əsasında neyrooftalmoloji müalicəsinin xüsusiyyətlərini qiymətləndirmək. Material və metodlar Yaşı 5–17 arasında olan 75 pasiyent (42 oğlan və 33 qız, prepubertal və pubertal dövrlərdə) müayinə olunmuşdur. Bütün uşaqlarda hərtərəfli oftalmoloji müayinə aparılmışdır: görmə itiliyinin təyini, retinoskopiya skiaskopiya, dinamik refraksiyanın müəyyənləşdirilməsi, refraksiya pozğunluqlarının korreksiyası, biomikroskopiya, oftalmoskopiya və ehtiyac olduqda, konyuktival mikrofloranın mikrobioloji analizi. Nəticələr Gözdə tik müşahidə olunan 75 pasiyentin 38-də (51%) akkomodasiya spazmı (yüngül astiqmatizmlə), 25-də (33%) bakterial blefarit/xroniki konyunktivit, 25-də (33%) isə hər iki patologiyanın birləşməsi aşkar olunmuşdur. 12 pasiyentdə (12%) hər hansı göz patologiyası müəyyən edilməmiş, onlarda diqqət defisiti və hiperaktivlik sindromu (DDHS) diaqnozu qoyulmuşdur. Mikrobioloji müayinə nəticəsində bakterial blefarit və ya xroniki konyunktivit ilə 22 pasiyentdə (87%) Staphylococcus epidermidis, 3 pasiyentdə (13%) isə Staphylococcus aureus aşkarlanmışdır. Dinamik refraksiya uşaqlarda “Plusoptix A09” refraktometri vasitəsilə sikloplegiyadan əvvəl və sonra (iki dəfə Siklopentolat damızdırıldıqdan sonra) qiymətləndirilmişdir. Müayinə olunan uşaqlar arasında 23-də konvergensiya çatışmazlığı, 15-də isə ekzoforiya müəyyən edilmişdir. Yekun Əgər eynək korreksiyası təyin olunduqdan sonra tiklərin intensivliyi azalsa da, tamamilə yox olmursa, müalicəyə qamma-amino yağ turşusu (QAYT, GABA) preparatlarının və neyroleptiklərin əlavə edilməsi daha effektiv nəticələr verə bilər. Müşahidələrimiz göstərir ki, nevroloji müalicə ilə yanaşı, oftalmoloqun iştirakı ilə kompleks terapiya psevdomiopiya, miopiya və çəpgözlüyün proqressivləşməsinin qarşısını almağa və uşağı arzuolunmaz nevroloji simptomlardan azad etməyə kömək edir. Gözdə tiklərin erkən və vaxtında differensial diaqnostikası effektiv müalicə nəticələrinin əldə edilməsinə imkan yaradır.
ARTERİAL HİPERTENZİYA ZAMANI MAKULADA OKSİDATİV STRES VƏ DAMAR DƏYİŞİKLİKLƏRİ
Məqsəd – arterial hipertenziya zamanı makula toxumasında oksidativ stres biomarkerlərində baş verən dəyişiklikləri və tor qişanın mikrosirkulyasiya sisteminin struktur-funksional patologiyasının eksperimental model əsasında qiymətləndirmək. Material və metodlar Tədqiqat Azərbaycan Tibb Universitetinin vivariumunda “Şinşilla” cinsinə məxsus 65 baş dovşan üzərində aparılmışdır. Heyvanlarda erqometrin maleat vasitəsilə 3, 5, 10 və 15 günlük farmakoloji hipertenziya modeli yaradılmışdır. Makulyar sahədən hazırlanmış homogenatlarda lipid peroksidləşməsinin əsas markerləri (H2O2, DK, MDA) və antioksidant müdafiə sisteminə aid göstəricilər (zülal-SH qrupları, peroksidaza, katalaza, ÜAF) müəyyən edilmişdir. Nəticələr Nəticələr göstərmişdir ki, arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə paralel olaraq oksidativ stres ardıcıl şəkildə güclənmişdir. 3-cü gündən etibarən H2O2 və DK-nın qatılığı nəzərəçarpacaq dərəcədə artmış, 5-ci və 10- cu günlərdə bu artım daha da intensivləşmişdir. 15-ci günə çatdıqda lipid peroksidləşməsinin bütün markerləri, xüsusilə DK və H2O2, intakt vəziyyətlə müqayisədə maksimum səviyyəyə yüksəlmişdir. MDA göstəricisi də modelin dinamikasında artım meyli göstərmişdir. Antioksidant müdafiə sisteminin markerlərində isə ardıcıl zəifləmə qeydə alınmışdır. Səthi və strukturdaxili zülal-SH qruplarının, eləcə də peroksidaza və katalazanın qatılığı günlər keçdikcə əhəmiyyətli dərəcədə azalmışdır. ÜAF isə digər markerlərə nisbətən daha gec və nisbətən zəif enmə göstərmişdir. Ümumilikdə, hipertenziyanın dərinləşməsi ilə oksidativ stresin yüksəlməsi və antioksidant müdafiə sisteminin zəifləməsi arasında birbaşa əlaqə müəyyən edilmişdir. Yekun Aparılmış tədqiqatlar sübut edir ki, davamlı arterial hipertenziya makula toxumasında oksidativ stresi gücləndirir və bu proses tor qişa mikrosirkulyasiyasının pozulması üçün əsas patogen mexanizmlərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
AZƏRBAYCAN ƏHALİSİ ARASINDA MİOPİYANIN YAYILMASI PROBLEMİ – MÜASİR MEYİLLƏR
Məqalədə Azərbaycanın əhalisi arasında miopiyanın yayılmasının qiymətləndirilməsinə dair retrospektiv təhlil nəticələri təqdim edilir. Məqsəd – son onillik (2014 - 2023) ərzində Azərbaycanda miopiyanın yayılma səviyyəsini öyrənmək. Material və metodlar 2014–2023-cü illər üzrə miopiya ilə bağlı məlumatlar Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin elektron məlumat bazasından (statistik forma F12) əldə edilmişdir. Əhali statistikası www.azstat. gov.az elektron resursundan götürülmüşdür. Miopiyanın əhali arasında paylanmasının təsviri xarakteristikası tibbi statistika metodları ilə 100 min nəfərə hesablanmış, yaş və cins göstəriciləri dörd əhali qrupu üçün (“0–13 yaş”, “14–17 yaş”, “18–29 yaş” və “30 yaşdan yuxarı”) müəyyən edilmiş və illik xəstələnmə göstəricilərinin faiz dəyişməsi qiymətləndirilmişdir. Nəticələr Son 10 il ərzində miopiyanın Azərbaycanın ümumi əhalisi arasında orta yayılma göstəricisi 100 min nəfərə 527,3±28,7 təşkil etmiş, xəstələnmənin pik səviyyəsi 2022–2023-cü illərdə müşahidə olunmuşdur (p < 0.05). Bu artım 2022–2023-cü illərdə insidentlik göstəricisinin artması ilə izah olunur. 2022-ci ildə yeni müəyyən edilmiş miopiya hallarının illik artım tempi əvvəlki illə müqayisədə 40,7% olmuş, baxmayaraq ki, 2015, 2020–2021-ci illərdə bu göstərici mənfi olmuşdur. Bütün müşahidə illərində cinslər arasında statistik əhəmiyyətli fərq aşkarlanmamışdır – kişi və qadın xəstəlik hallarının nisbəti 1:1 olmuşdur. Statistik cəhətdən əhəmiyyətli artım “14–17 yaş” və “30 yaşdan yuxarı” qruplarında qeydə alınmışdır (p < 0,05). Bu yaş qruplarında illik artım tempi 2022-ci ildə eyni dərəcədə yüksək olmuş və 2021-ci illə müqayisədə 3–5 dəfə artmışdır. Yekun Azərbaycanda miopiyanın yükü ildən-ilə artır və 2023-cü ildə maksimum səviyyəyə çatır ki, bu da miopiyanın mümkün qədər erkən aşkarlanması və monitorinqinin vacibliyini vurğulayır.
Müəllif hüququ (c) 2026 Azərbaycan Oftalmologiya Jurnalı
HƏRBİ QULLUQÇULARDA REFRAKTİV KORREKSİYA ÜSULLARININ MÜQAYİSƏLİ TƏHLİLİ: RİSKLƏR, İMKANLAR VƏ EFFEKTİVLİK (ƏDƏBİYYAT İCMALI)
Bu məqalədə hərbi qulluqçular arasında geniş yayılan refraksiya qüsurlarının (miopiya, hipermetropiya, astiqmatizm) hərbi xidmətə və döyüş qabiliyyətinə təsiri, habelə bu qüsurların korreksiyası üzrə müxtəlif üsulların müqayisəli təhlili aparılmışdır. Məqalədə eynəklər, kontakt linzalar və refraktiv cərrahiyyənin (PRK, LASIK, SMILE və ICL) üstünlükləri, habelə onların hərbi şəraitdə istifadəyə uyğunluğu dəyərləndirilmiş, hər bir metodun risk və imkanları geniş şəkildə izah edilmişdir. Beynəlxalq və lokal statistik göstəricilərə əsaslanaraq, refraksiya anomaliyalarının yayılma meylləri təhlil edilmiş və onların vaxtında aşkarlanmasının əhəmiyyəti vurğulanmışdır. Refraktiv cərrahiyyənin döyüş şəraitində əsgərlərə üstünlüklər qazandırması, həmçinin bu sahədə həyata keçirilən beynəlxalq proqramların (məsələn, ABŞ “Warfighter Refractive Eye Surgery Program”) uğurlu nəticələri təqdim edilmişdir. Ocular Surface Disease Index (OSDI) və Visual Function Index-14 (VF-14) kimi anketlərin tətbiqi ilə refraktiv korreksiyanın subyektiv və funksional nəticələrinin qiymətləndirilməsi təhlil olunmuş, əməliyyat sonrası quru göz simptomlarının dinamikası və vizual funksiyaların bərpası məsələləri araşdırılmışdır. Məqalə həmçinin maarifləndirmə, erkən diaqnostika və profilaktika tədbirlərinin vacibliyini önə çəkir. Nəticə etibarilə, hərbi personal arasında görmə sağlamlığının qorunması və korreksiya metodlarının effektiv tətbiqi ordunun ümumi döyüş qabiliyyətinin yüksəldilməsində strateji əhəmiyyətə malikdir.
QLAUKOMA MÜALİCƏSİNDƏ DRENAJ CƏRRAHİYYƏSİNİN DÜNƏNİ, BU GÜNÜ VƏ SABAHI (ƏDƏBİYYAT İCMALI)
Hazırda qlaukoma geri dönməz korluq, əmək qabiliyyətinin itirilməsi və əlillik səbəbləri arasında lider mövqelərdən birini tutmağa davam edir və bununla da xüsusi sosial əhəmiyyət kəsb edir. Eyni zamanda, xəstələnmə hallarının artım tendensiyası qlobal xarakter daşıyır. Medikamentoz terapiyasının bütün arsenalına və antiqlaukomatoz cərrahiyyə metodlarının təkmiləşdirilməsinə baxmayaraq, daha yüksək təhlükəsizlik profili və maksimal effektivliyi təmin edə bilən yeni texnologiyaların axtarışı, hazırlanması və tətbiqi oftalmocərrahlar arasında böyük maraq doğurmağa davam edir. Biz 131 il dövr ərzində qlaukomanın müasir cərrahi müalicə metodları ilə bağlı mövcud elmi nəşrlərin təhlilini apardıq. Bu icmal kliniki praktikada qlaukoma zamanı geniş istifadə olunan drenaj cihazlarına həsr olunub. Xüsusilə, son onillikdə sürətlə inkişaf edən drenaj mikroinvaziv antiqlaukomatoz cərrahiyyə texnologiyasına, qlaukoma xəstəliyinin erkən və inkişaf etmiş mərhələlərində ənənəvi müalicəyə alternativ kimi xüsusi diqqət yetirilir. Məqalədə drenajların tətbiqinin tarixi, onların təsnifatı, modellərin xüsusiyyətləri və implantasiya üsulları araşdırılır. Drenaj cihazlarından istifadə olunan cərrahi metodlarla bağlı müxtəlif aspektlərin öyrənilməsinə dair təqdim olunan klinik tədqiqat nəticələri bu metodların müasir qlaukoma müalicəsi konsepsiyalarına uyğunluğunu aydın şəkildə nümayiş etdirməklə yanaşı, onların tətbiq sahəsinin genişləndirilməsinin məqsədəuyğunluğunu göstərir. Cərrahi travmanı minimuma endirmək və davamlı hipotenziya effekti əldə etmək məqsədilə daha qabaqcıl, patogenez baxımından əsaslandırılmış texnologiyaların axtarışının zəruriliyi heç bir şübhə doğurmur. Bununla belə, əminliklə demək olar ki, artıq bu gün drenaj cərrahiyyəsi müasir qlaukoma müalicə alqoritmində layiqli yer tutur.
KORNEOSKLERAL YARALANMADAN SONRA TOR QİŞANIN MƏRKƏZİ ARTERİYA VƏ VENASININ KOMBİNƏ OLUNMUŞ OKKLÜZİYASI (KLİNİK HALLAR)
Görmə orqanın travması ilə əlaqəli təcili tibbi yardım şöbəsinə müraciətlərin əsas səbəblərindən biri olaraq qalır. Məqsəd – dəlib-keçən korneoskleral yaralanma müşahidəsinin təhlili tor qişanın mərkəzi arteriya və venasının kombinə olunmuş okklüziyasının klinik halını təhlil etmək. 38 yaşlı kişi pasiyent aldığı travmadan sonra sol gözündə görmə qabiliyyətinin itirilməsi şikayəti ilə Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzinə müraciət etmişdir. Pasiyentə müntəzəm oftalmoloji müayinələrlə yanaşı, orbital nahiyənin kompüter tomoqrafiyası, laborator qan analizləri, elektrokardioqrafiya və fluoroqrafiya təyin edilmişdir. Sol gözün oftalmoloji müayinəsi zamanı yuxarı və aşağı göz qapaqların kəsilmiş yarası, geniş məsafəli korneoskleral dəlib-keçən yaralanması qeyd olunurdu. Cərrahi müdaxilədən sonra göz dibinin müayinəsi zamanı tor qişanın mərkəzi arteriya və venasının kombinə olunmuş okklüziyası müəyyən edilmişdir. Təqdim olunan müşahidədə göz alması və müdafiə aparatının yaralanması fonunda tor qişanın mərkəzi arteriya və venasının kombinə olunmuş okklüziyasının inkişafının nadir bir klinik halı təsvir edilir. Müvafiq təcili müalicəyə baxmayaraq, xəstənin ləngidilmiş müraciəti əsnasında görmə funksiyası aşağı olaraq qalmışdır; bu vəziyyət tor qişada damar dəyişikliklərinin geri dönməz işemik və struktur fəsadları ilə əlaqələndirilirdi.
tor qişanın mərkəzi arteriya və venasının kombinə olunmuş okklüziyası
Müəllif hüququ (c) 2025 Azərbaycan Oftalmologiya Jurnalı
NƏHƏNG MAKULYAR YIRTIQ ZAMANI TORLU QİŞANIN AUTOTRANSPLANTASİYASI (KLİNİK HAL)
Məqsəd – makulanın nəhəng yırtığı olan xəstənin müalicəsində torlu qişanın autotransplantasiyasının tətbiqi üzrə təcrübəmizi nümayiş etdirmək. Material və metodlar 54 yaşlı pasiyent görmə itiliyinin əhəmiyyətli dərəcədə azalması, əşyaların formasını qəbul etməkdə çətinlik və mərkəzi skotomanın olması ilə müraciət etdi. Əməliyyata qədər maksimal korreksiya olunmuş görmə itiliyi 0,02 idi. Optik koherent tomoqrafiya (OKT) 1248 mikrometr diametrli nəhəng makula yırtığını aşkar etmişdir. Pasiyentə perftororganik mayedən istifadə etməklə nəhəng makulanın yırtığı sahəsinə bimanual torlu qişa autotransplantasiyası aparıldı və ardınca silikon yağı ilə tamponada icra olundu. Nəticələr Perftororganik autotransplantasiyası həm anatomik, həm də funksional baxımdan uğurlu oldu. Bu, obyektiv müayinələrin nəticələri ilə təsdiqləndi və metodun nəhəng makulanın yırtığının müalicəsində effektiv ola biləcəyini göstərdi. Makula zonasının perimetriyası müsbət dinamikanı göstərdi. Əməliyyatdan sonrakı ilk gündə maksimal korreksiya olunmuş görmə itiliyi 0,3-ə qədər artdı. Bir ay sonra fundus mənzərəsi sabit qaldı, transplantatın dislokasiyası müşahidə olunmadı. OKT transplantatın davamlı yapışmasını təsdiqlədi və perimetriya nəticələri müsbət dinamikanı qorudu. Görmə itiliyi əldə edilmiş səviyyədə qaldı ki, bu da metodun yüksək effektivliyini və görmə reabilitasiyası üçün əlverişli proqnozu göstərir. Yekun Torlu qişanın autotransplantasiyası üzrə təcrübəmiz bu metodun nəhəng makulyar yırtıqlarının müalicəsində effektiv olduğunu, həm anatomik, həm də funksional nəticələrin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırılmasına imkan verdiyini göstərir.
QLAUKOMA VƏ MİOPİYA OLAN PASİYENTLƏRDƏ TOR QİŞANIN QANQLİOZ HÜCEYRƏ KOMPLEKSİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİNDƏ OPTİK KOHERENT TOMOQRAFİYANIN DİAQNOSTİK DƏYƏRİ
Məqsəd – qlaukoma və aksial miopiyanın birgə rast gəlindiyi hallarda qanqlioz hüceyrə kompleksində (QHK) dəyişikliklərin xarakterini müəyyən etmək. Material və metodlar Optik koherent tomoqrafiya (OKT) vasitəsilə dörd qrupa bölünmüş (qlaukoma+miopiya, qlaukoma, miopiya, emmetropiya) 55 xəstə müayinə edilmişdir. Bütün xəstələr vizometriya, biomikroskopiya, qonioskopiya, tonometriya, refraktometriya, paximetriya, oftalmoskopiya və gözün ön-arxa oxunun ölçüsünün (ÖAO) təyini daxil olmaqla standart oftalmoloji müayinələrdən keçmişdilər. Tor qişada və görmə sinirində morfoloji dəyişikliklər oftalmoskopiya və OKT (DRI OCT Triton) vasitəsilə qiymətləndirilmişdir. Bu zaman, OKT məlumatlarına görə, görmə siniri diskinin patoloji dəyişikliklərini xarakterizə edən əsas meyarlar – ekskavasiyanın ölçüsü və sinir lifləri təbəqəsinin qalınlığı olmuşdur. Nəticələr Miopiyası olan pasiyentlər qrupunda OKT məlumatlarına əsasən neyroretinal kompleksin vəziyyətinin təhlili sinir lifləri qalınlığının orta hesabla 7% azaldığını göstərmişdir. Pasiyentlərin göz almasının uzunluğuna əsasən qruplaşdırılması nəticəsində, tor qişada QHK qalınlığını xarakterizə edən göstəricilər fizioloji norma daxilində olmuşdur. Miopiya fonunda qlaukoma və yalnız qlaukoması olan pasiyentlərdə OKT məlumatlarına görə neyroretinal kompleksin vəziyyətinin müqayisəli təhlili aparılmışdır. Qlaukoma və miopiya olan pasiyentlərdə buynuz qişanın qalınlığı orta hesabla 531,2±28,84 mkm, gözdaxili təzyiq (GDT) isə orta hesabla 12,8±3,5 mm c.süt. təşkil etmişdir. Qlaukoma qrupunda GDT orta hesabla 17,3±4,09 mm c.süt. olmuşdur. Yekun Miopiyası olan pasiyentlərdə gözün ÖAO uzandıqca tor qişanın QHK qalınlığında ardıcıl azalma müşahidə olunur, lakin bu dəyişikliklər fizioloji norma daxilində qalmışdır. ÖAO 25-26 mm-dən çox olduğu hallarda nəzərə almaq lazımdır ki, QHK qalınlığının ilkin azalması təkcə qlaukomatoz proseslə deyil, həm də aksial miopiyaya xas olan tor qişanın dəyişiklikləri ilə əlaqədar ola bilər.
AZƏRBAYCANIN REGİONALARINDA UVEİT VƏ UVEAL QLAUKOMANIN EPİDEMİOLOJİ XÜSUSİYYƏTLƏRİNİN BƏZİ ASPEKTLƏRİ
Məqsəd – Azərbaycanın regionalarında uveit və uveal qlaukomanın (UQ) epidemioloji xüsusiyyətlərinin bəzi aspektlərini qiymətləndirmək. Material və metodlar Tədqiqat Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzinə və Masallı, Gəncə, Şəki filiallarına 2008-2025-ci illər ərzində uveit və UQ ilə müraciət edən pasiyentlərin klinik və elektron məlumat bazasının (1C-EMS) materiallarının retrospektiv klinik, epidemioloji və etiopatogenetik təhlili əsasında aparılıb. Müayinə üsülları: oftalmoloji, ümumi klinik, laborator, statistik. Nəticələr Aparılan təhlil nəticəsində məlum olmuşdur ki, Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzi və filiallarına 2008-2025- ci illər ərzində uveit ilə müraciət edən 2877 pasiyentin əksər hissəsi 19 - 70 yaş arasında (91,4%) qeydə alınmışdır (35,5% kəskin, 64,5% isə xronik mərhələdə). Onlardan ən çoxu Bakıya Mərkəzə - 2179 (75,7%), filiallara isə 698 nəfər (24,3%) müraciət edib. Ümumilikdə, bütün müraciətlərə nisbətən uveit ilə müraciət edən pasiyentlərin sayı 0,41% təşkil edib. İllər üzrə müqayisədə ən çox uveit ilə pasiyentlərin müraciətlərinin sayı Bakıda – 2018, 2024, Masallıda – 2017, 2022, Gəncədə – 2017, 2024, Şəkidə – 2020-ci illərdə qeydə alınıb. Uveit ilə kişilər daha çox Bakı (55,3%) və Masallı (67,5%), qadınlar isə Gəncə (62,4%) və Şəki (61,1%) filiallarına müraciət etmişdirlər. Uveitlərin daha çox qeyri-infeksion etiologiyasının (59,4%) və arxa anatomik lokalizasiyasının rastgəlmə tezliyi (37,8%) aşkar edilmişdir. 2877 pasiyentdən 837-də (29,1%) uveal oftalmohipertenziya (UOH), 346-də (12,03%) UQ aşkar olunmuşdur. UOH əsasən ön uveit zamanı (657 xəstədə, 78,5%), UQ isə uveitin xronik mərhələsində (66,5%) aşkar olunmuşdur. UQ ilə pasiyentlərin gecikmiş daha çox ifrat inkşaf etmiş mərhələsində ilkin müraciəti (40,2%) radikal cərrahiyyə müalicə üsullarının seçiminə məcbur edir. Uveit ilə pasiyentlərdə də aparılan hər hansı cərrahi müdaxilə əməliyyatdan sonrakı iltihab prosesinin kəskinləşməsinə də səbəb ola bilər. Yekun Uveitlərin daha çox qeyri-infeksion etiologiyası (59,4%) və arxa anatomik lokalizasiyası (37,8%) aşkar olunmuş, 29,1%-də UOH, 12,03%-də isə UQ qeydə alınmışdır. UQ əsas xronik uveitin (66,5%) və ifrat inkşaf etmiş mərhələsində (40,2%) aşkar olunması radikal cərrahiyyə müalicə üsullarının seçiminə məcbur edir. UQ-nın inkişaf riskini azaltmaq məqsədilə uveit ilə pasiyentlərin dispanserizasiyası, müayinə və müalicəsində multidissiplinar yanaşma taktikasının seçimi, UOH olan xəstələrin daim dinamik müşahidəsi və iltihabəleyhinə müalicə ilə yanaşı müvafiq hipotenziv, neyroprotektiv kompleks müalicənin vaxtında aparılması məsləhətdir.
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA GƏNC KİŞİ POPULYASİYASINDA ANADANGƏLMƏ RƏNG GÖRMƏ DEFİSİTİNİN RASTGƏLMƏ TEZLİYİ VƏ ONUN AŞKARLANMASININ ƏHƏMİYYƏTİ
Məqsəd – Azərbaycanda gənc kişi populyasiyasında anadangəlmə rəng görmə defisitinin (RGD) rastgəlmə tezliyini öyrənmək. Material və metodlar Tədqiqat Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzində 2025-ci ilin ilk 6 ayı ərzində müayinədən keçən gənc kişilər arasında aparılmışdır. Analitik, çarpaz kəsikli və populyasiya əsaslı aparılan tədqiqatda 2988 kişinin ümumi oftalmoloji müayinəsi, o cümlədən rəng duyğusu yoxlanılaraq alınan nəticələr təhlil edilmişdir. Rəng görmə duyğusu psevdoizoxromаtik İşihаrа testi və Rаbkinin polixromаtik cədvəli ilə təyin edilmişdir. Dixromaziya və monoxromaziya aşkar edilən gənclər əlavə olaraq elektroretinoqram (ERQ) müayinəsinəsinə cəlb edilmişdirlər. Alınan nəticələr arasında statistik fərqlər hesablanmış, p<0,05 göstəricisi statistik baxımdan əhəmiyyətli qəbul edilmişdir. Nəticələr Müayinəyə daxil edilən kişilərin orta yaş həddi 21,4 ± 3,3 təşkil etmişdir. Alınan nəticələrə əsasən müayinə olunan gənclər arasında 21 nəfərdə (0,7%) anadangəlmə RGD aşkar edilmişdir. RGD-nin müxtəlif formalarının rastgəlmə tezliyi göstərmişdir ki, deyteranopiya (35%), deyteranomaliya (45%) disxromatopsiyanın növləri arasında üstünlük təşkil edir (p<0,05). Protanomaliya 10%, protanopiya 5% və monoxromaziya 5% hallarda RGD-də müşahidə olunmuşdur. Yekun Nəticələrimiz göstərir ki, anadangəlmə RGD-nin gənc kişi populyasiyasında rastgəlmə tezliyi digər populyasiyalara nisbətən azdır. RGD-nin erkən aşkar edilməsi, həmin şəxslərdə psixososial çətinliklərin dəf edilməsində, o cümlədən peşə seçimi, sürücülük vəsiqələrinin alınmasında önəmli rol oynayır. Bu baxımdan, müxtəlif yaş qruplarını əhatə edən populyasiyalarda rəng duyğusu skrininqinin aparılması labüddür.
UŞAQLARDA MİOPİYANIN KONTROLUNDA ORTOKERATOLOJİ LİNZALARIN İSTİFADƏSİNİN EFFEKTİVLİYİ VƏ DİGƏR KORREKSİYA ÜSULLARI İLƏ MÜQAYİSƏLİ TƏHLİLİ (İKİ İLLİK NƏTİCƏ)
Məqsəd – məktəb yaşlı uşaqlarda miopiyanın kontrolunda ortokeratoloji linza (OKL) və digər korreksiya üsullarının effektivliyinin müqayisəlili təhlili.. Material və metodlar Bu tədqiqatda uşaqlarda miopiyanın kontrolunda OKL, defokus şüşəli eynəklər və monofokal eynəklərin effektivliyi müqayisə olunmuşdur. Tədqiqata 55 məktəbli uşaq daxil edilmiş və üç qrupa bölünmüşdür: OKL istifadə edənlər (I qrup), defokus eynək istifadə edənlər (II qrup) və monofokal eynək istifadə edənlər (III qrup). Pasiyentlər 24 ay ərzində mütəmadi olaraq oftalmoloji müayinələrdən keçmiş, ön-arxa oxun (ÖAO) uzunluğunun dəyişiklikləri izlənmişdir. Nəticələr Nəticələr göstərmişdir ki, OKL istifadə edən I qrupda miopiyanın proqressivləşməsi ən aşağı səviyyədə olmuşdur (ÖAO artımı 0,27±0,03 mm). Defokus eynək istifadə edən II qrupda bu artım daha yüksək olmuşdur (0,49±0,08 mm), monofokal eynək istifadə edən III qrupda isə ən yüksək artım müşahidə olunmuşdur (0,63±0,04 mm). Yekun Miopiyanın kontrolunda OKL istifadəsi ÖAO artmasına daha stabil təsir edir. OKL istifadə edən pasiyentlərdə gözün uzanma prosesi daha yavaş gedərək miopiyanın inkişafını məhdudlaşdırmışdır. Defokus eynəklər monofokal eynəklərlə müqayisədə daha az proqressivləşmə göstərmişdir. Bu nəticələr, miopiyanın qarşısını almaq üçün OKL istifadəsinin tövsiyə oluna biləcəyini göstərir. Yüksək miopiyası olan və sürətlə proqressivləşən miopiyalar zamanı OKL və ya defokus linzalı eynəklərin istifadəsinin geniş və ətraflı araşdırılması məqsədəuyğun sayıla bilər.
YENİYETMƏLƏRDƏ MİOPİYA VƏ MİQREN: DAMAR DƏYİŞİKLİKLƏRİNİN DOPPLEROQRAFİK MEYARLARI
Miqren yeniyetmələrdə ən geniş yayılmış nevroloji pozğunluqlardan biridir. Miqrenin inkişafına səbəb olan mümkün amillərdən biri də refraksiya pozğunluqları – miopiya, hipermetropiya və astiqmatizm kimi görmə qüsurlarıdır. Məqsəd – yeniyetmələrdə miqren zamanı refraksiya pozğunluqlarında doppler meyarlarını qiymətləndirmək və göz alması damarlarında qan axınının dəyişiklikləri ilə görmə pozğunluqları arasındakı əlaqəni müəyyənləşdirmək. Material və metodlar Tədqiqat üçün 11-17 yaş arasında baş ağrılarından şikayətlənən və refraksiya pozğunluqları diaqnozu ilə 87 pasiyent (174 göz) seçilmişdir. Pasiyentlər 3 qrupa bölünmüşdür: miqrensiz miopiyalı pasiyentlər (n=31), miqreni olan emmetroplar (n=19), miqreni və miopiyası müştərək olan pasiyentlər (n =37). Nəzarət qrupunu 20 sağlam şəxs təşkil etmişdir. Refraksiya pozğunluqlarının dərəcəsindən asılı olaraq miopiyalı pasiyentlər 3 qrupa bölünmüşdür: zəif miopiyalı (–)0,25-dən (–)3,0 D-yaya qədər) 39 pasiyent (44,8%), orta miopiyalı (–)3,25-dən (–)6,0 D-ya qədər) 30 pasiyent (34,5%), yüksək miopiyalı (–)6,0 D-dan yuxarı) 18 pasiyent (20,7%). Rəngli doppler kartlaşdırılması (RDK) vasitəsilə göz arteriyasında (GA), tor qişanın mərkəzi arteriyasında (TQMA) və arxa qısa siliar arteriyalarda (AQSA) aşağıdakı hemodinamik parametrlər öyrənilmişdir: maksimal sistolik sürət (Vmax), minimal diastolik sürət (Vmin), rezistentlik indeksi (RI). Həmçinin qan axınının asimmetriya dərəcəsi qiymətləndirilmişdir. Nəticələr Нər üç arteriyada bütün öyrənilmiş parametrlər üzrə statistik olaraq əhəmiyyətli fərq müəyyən edilmişdir. Miqrenli pasiyentlərdə GA-da Vmax və Vmin-un azalması və RI-nin artması müşahidə olunur ki, bu da miqrenin patogenezində damar komponentinin rolunu göstərə bilər. Daha əhəmiyyətli dəyişikliklər miopiya və miqrenin birlikdə müşahidə olunduğu qrupda qeyd olunmuşdur, xüsusilə də Rİ və Vmin göstəricilərində. Belə dəyişikliklər görmə yüklənməsi və damar disrequlyasiyasının birgə təsiri ilə izah oluna bilər. Yekun Tədqiqatımızın nəticələri miqren ağrısının mexanizmində vazomotor pozğunluqların mühüm rol oynadığını təsdiqləyir və doppleroqrafik kriteriyalar yeniyetmələrdə damar pozğunluqlarını obyektivləşdirmək üçün tətbiq oluna bilər.
OPTİK KOHERENS TOMOQRAFİYANIN VASİTƏSİ İLƏ SUBKLİNİK KERATOKONUSUN ERKƏN AŞKARLANMASI (ƏDƏBİYYAT İCMALI)
Xüsusilə, refraktiv cərrahiyyə öncəsi aparılan skrininq zamanı son illərdə buynuz qişanın epitelinin qalınlıq xəritəsinin qiymətləndirilməsi həm kliniki, həm də elmi araşdırma baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb etməyə başlamışdır. Epitel paximetriyasının yerli və ya diffuz topoqrafik pozuntuları, həm ümumi buynuz qişanın refraktiv gücünə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərə bilər, həm də bəzi hallarda əsas stromal pozuntuları maskalaya bilər. Buna görə də, buynuz qişanın epitelini və stromasını ayrıca təhlil etmək keratokonusun diaqnozu üçün əlavə məlumat verə bilər. Fokal epitelial qalınlıq variasiyasının ön seqment yüksək-rezolüsiyalı optik koherens tomoqrafiya (ÖS- OKT) vasitəsi ilə dəyərləndirilməsi normal topoqrafiyalı və normal klinik göstəriciləri olan gözlərdə keratokonusun çox erkən mərhələdə identifikasıyasında daha həssas bir üsul hesab olunur. Bu isə xəstəliyin erkən diaqnostikasında, xüsusən yatrogen keratektaziyanın profilaktikası və müalicəsində düzgün taktikanın seçilməsi baxımından mühüm aktuallıq kəsb edir. Buynuz qişanın epitelin təsviri refraktiv cərrahın arsenalında vacib və mütləq olan vasitədir.
buynuz qişanın epitelial qalınlıq xəritəsi
NEOVASKULYAR QLAUKOMA: ŞƏKƏRLİ DİABETİN TƏZAHÜRÜ KİMİ (ƏDƏBİYYAT İCMALI)
Neovaskulyar qlaukoma (NVQ) qüzehli qişada neovaskulyarizasiya və ön kamerada fibrovaskulyar toxumanın inkişafı ilə xarakterizə olunan ikincili qlaukomanın bir formasıdır və adətən zəif görmə ilə proqnozlanır. NVQ diabet populyasiyasının çoxalması səbəbindən artmağa davam edir. Qüzehli qişada və ön kamera bucağında neovaskulyarizasiyanın yaranması maye axını drenajına mane olur və göz daxili təzyiqin (GDT) artmasına gətirib çıxarır. Proliferativ diabetik retinopatiya (PDR) və mərkəzi retinal venanın okkluziyası gözün arxa seqmentinin işemiyasının əmələ gəlməsində ən çox yayılmış səbəblərdəndir. Neovaskulyarizasiyanın rast gəlməsinin əsas səbəbi PDR xəstələrinin artımıdır. NVQ-nın qarşısını almaq və görmə qabiliyyətini qoruyub saxlamaq üçün erkən diaqnoz və aqressiv müalicə çox vacib nüanslardandır. Bu araşdırmanın məqsədi diabetik retinopatiya (DR) zamanı yaranan ikincili NVQ-nın epidemiologiyası, patogenezi, klinik təzahürləri, diaqnostikası və müasir müalicə üsullarını təhlil etməkdir.
C DƏRƏCƏLİ PROLİFERATİV VİTREORETİNOPATİYA İLƏ AĞIRLAŞMIŞ TOR QİŞANIN REQMATOGEN QOPMASININ MÜALİCƏSİNDƏ RETİNOTOMİYA VƏ RETİNEKTOMİYA İLƏ APARILAN VİTREKTOMİYANIN ANATOMİK VƏ FUNKSİONAL NƏTİCƏLƏRİ (ƏDƏBİYYAT İCMALI)
Məqsəd – bu ədəbiyyat icmalında tor qişanın reqmatogen qopması və proliferativ vitreoretinopatiyanın (PVR) patogenezi ilə bağlı yerli və xarici mənbələrdə yer alan məlumatlar təhlil olunur, həmçinin bu patologiyaların inkişaf mexanizmlərinə dair müasir nəzəriyyələr araşdırılır. İcmalın mühüm hissəsi, C dərəcəli ağırlaşmış tor qişanın reqmatogen qopmasının cərrahi müalicəsinin xüsusiyyətlərinə həsr olunmuşdur. Bu bölmədə birincili vitrektomiyanın aparılması zamanı mühüm boyaların, perftororqanik birləşmələrin, daxili məhdudlaşdırıcı membranın soyulması və mikroqeyj cərrahiyyəsinin tətbiqinin əhəmiyyəti təhlil olunur. Məqalədə cərrahi icra üsullarındakı fərqlər, retinektomiya tətbiqinin məqsədəuyğun olduğu hallar, retinotomiyanın harada aparılmasının daha optimal olduğu vəziyyətlər müzakirə olunur və bu müdaxilələrlə əlaqəli mümkün fəsadlar qeyd edilir. Tədqiqatda C dərəcəli PVR ilə ağırlaşmış və yeni diaqnoz qoyulmuş tor qişanın reqmatogen qopması olan xəstələrə tətbiq edilmiş retinotomiya və retinektomiya hallarını əhatə edən klinik nümunələr təhlil olunur. Material və metodlar Ədəbiyyat icmalının hazırlanması zamanı PubMed və Elsevier elmi məlumat bazalarında yer alan məqalələrdən istifadə olunmuşdur. Nəticələr Retinotomiya və retinektomiyadan istifadə etməklə aparılan vitrektomiya ilə bağlı retrospektiv tədqiqatların nəticələrinə əsasən, ilkin cərrahi müdaxilədən sonra 48,5%-dən 78,2%-yə qədər, təkrar əməliyyatdan sonra isə 60%-dən 83,1%-ə qədər əlverişli anatomik nəticələr əldə edilmişdir. Əməliyyatdan sonrakı orta ən yaxşı korreksiya edilmiş görmə itiliyi əməliyyatdan əvvəlkindən daha yaxşı nəticə göstərmişdir. Yekun Hal-hazırda C dərəcəli ağırlaşmış PVR ilə müşayiət olunan tor qişanın reqmatogen qopması xəstələri üçün universal cərrahi müalicə strategiyası mövcud deyil. Hazırda istifadə olunan retinektomiya və retinotomiya üsulları əməliyyatdan sonrakı yüksək funksional nəticələr təmin edir və əksər hallarda əlverişli anatomik nəticələrlə gətirib çıxarır.
ÜZ NAHİYƏSİNDƏ CƏRRAHİ ƏMƏLİYYATLARDAN SONRA YARANAN DAKRİOSİSTİTLƏR (KLİNİK HALLAR)
Məqsəd – üz nahiyəsində keçirilmiş cərrahi əməliyyatlardan sonra yaranan dakriosistitlərin klinik hallarını təhlil etmək. Material və metodlar Təcrübəmizdə rast gəldiyimiz 6 fəsadlı dakriosistit ilə pasiyent 2024- 2025 illər ərzində Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzinə müraciət etmişlər. Bütün pasiyentlərin əsas şikayətləri gözdə sulanma, irinli ifrazat idi. Pasiyentlər xəstəliklərin səbəblərini 1-2 il öncə keçirmiş otolarinqoloji, stomatoloji əməliyyatlarla, üz nahiyəsində alınmış zədə ilə əlaqələndirirlər: 3-də rinoplastika cərrahi əməliyyatı, 1-də üst çənədə diş implantasiyası, 1-də burun boşluğunun və burunətrafı sinusların yenitörəməsi, 1-də isə avtoqəza nəticəsində üz skeletinin yerdəyişmiş sınıqları qeyd olunurdu. Kompüter tomoqrafik dakriosistoqrafiya (KT-DSQ) əsasında zədələnən gözyaşı aparıcı yollarının (GAY) obstruksiya səviyyəsini müəyyən etmək mümkün idi. Yekun Fəsadlı dakriosistitlərin qarşısını almaq üçün üz nahiyəsində aparılacaq əməliyyatlar zamanı gözyaşı yollarının qorunmasına diqqət yetirilməsi, müvafiq qaydada oftalmoloqlar ilə birgə əməliyyatların icrası və sonrakı dövrdə GAY-ın iltihab əlamətlərini vaxtında aşkar edib müalicə olunması vacib məqamlardan biridir. Zədələnən GAY-ın obstruksiya səviyyəsini müəyyən etmək üçün KT-DSQ müayinəsinin aparılması məqsədəuyğundur.
Məqsəd – toksik konyunktivitin yaranma səbəblərini incələməkdir. İllustrativ olaraq 2 klinik halın təhlili verilmişdir. Əksər hallarda xəstələr bir necə dərman və onların kombinasiyalarından istifadə edirdilər. Yaranmış vəziyyətdən bir cıxış yolu vardır ki, bu da konservativ müalicəni saxlamaq, konservantsız antiqlaukomatoz preparatlara, steroid damcılara üz tutmaq və erkən cərrahi müalicəni üstün tutmaq. Yekun Konservativ terapiya qlaukomanın özəyidir. Lakin, uzunmüddətli, illərlə istifadə edilən damcılar kumulyativ təsirinə görə yuxarıda sadalanmış gözün səthi xəstəliklərinə, toksik konyunktivitin yaranmasına yol açır. Bunların nəzərə alınması vacib və zəruridir, çünki pasiyentin həyat keyfiyyəti bilavasitə qəbul etdiyi müalicəyə və konservativ terapiyanın yan təsirinə bağlıdır.
MULTİFOKAL ELEKTRORETİNOQRAFİYANIN MÜXTƏLİF FORMALI DİABETİK MAKULYAR ÖDEMİN MÜALİCƏ NƏTİCƏLƏRİNİN PROQNOZLAŞDIRILMASINDA ƏHƏMİYYƏTİ
Məqsəd – müxtəlif formalı diabetik makulyar ödem (DMÖ) zamanı multifokal elektroretinoqrafiyanın (mf-ERQ) tətbiqi ilə müalicə nəticələrini proqnozlaşdırmaq. Material və metodlar Tədqiqata daxil edilmiş 82 xəstə iki qrupa bölünmüşdür: I qrup – kistoz makulyar ödem ilə 41 xəstə (41 göz); II qrup – traksion makulyar ödem ilə 41 xəstə (41 göz). Xəstələr cinsinə görə 49 kişidən (59,8%) və 33 qadından (40,2%) ibarət olmuşdur, orta yaş 58,46±8,11 (min. 26, maks. 77 yaş) təşkil etmişdir. Şəkərli diabetin (ŞD) məlum olan davametmə müddəti 13,41±7,07 il (0-31 il arasında) olmuşdur. Müayinə olunanların hamısında müxtəlif növ DMÖ diaqnozu təsdiq edilmişdir. Kistoz makulyar ödem ilə olan xəstələrə şüsəvari cismə anti- VEGF inyeksiyası vurulmuşdur (41 xəstə), vitreomakulyar sindromla ağırlaşmış proliferativ diabetik retinopatiya (PDR) diaqnozu qoyulan xəstələrdə isə pars plana vitrektomiya əməliyyatı həyata keçirilmişdir (41 xəstə). Müalicədən əvvəl və sonra bütün xəstələrə mf-ERQ müayinəsi aparılmışdır. Nəticələr Beləliklə, Mf-ERQ P1 amplitudu göstəricilərinin DMÖ müalicəsinin funksional nəticələrini proqnozlaşdırmağa imkan verdiyi göstərilmişdir. Kistoz makulyar ödemində müalicədən əvvəl 1-ci halqada P amplitudu 1 göstəricisinin müalicədən sonrakı görmə itiliyini proqnozlaşdırmaq gücü 58,0%, (reqressiya əmsalı -0,021, p<0,001), traksion makula ödemləri zamanı əməliyyatdan əvvəl 1-ci halqada P1 göstəricisi əməliyyatdan sonrakı görmə itiliyin proqnozlaşdırmaq gücü 70,3% müəyyən edilmişdir (reqressiya əmsalı -0,026, p<0,001). Yekun Aparılmış araşdırmanın nəticələri mf-ERQ müayinəsində əldə edilən funksional göstəricilərin son vizual proqnozla əlaqəli olduğunu göstərir və mf-ERQ müayinəsinin DMÖ müalicəsinin funksional nəticələrinin proqnozlaşdırılmasında dəyərli olduğunu təsdiq edir.
MƏKTƏBƏQƏDƏR VƏ AZYAŞLI MƏKTƏBLİ UŞAQLARDA MİOPİYANIN İNKİŞAFINDA İRSİ MEYİLLİLİYİN VƏ HİPERMETROPİYA EHTİYATININ ROLUNUN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ. MİOPİYA XXI ƏSRİN "VƏBASI" KİMİ
Məqsəd – məktəbəqədər və ibtidai məktəb yaşlı uşaqlarda irsi meyilliliyin və hipermetropiya ehtiyatının miopiyanın inkişafı riskinə təsirini qiymətləndirmək. Material və metodlar Tədqiqata orta yaşı 6,0±0,8 olan 200 emmetropik refraksiyaya malik uşaq daxil edilmişdir. Müşahidə müddəti ən azı 2 ildir. Uşaqlar hipermetropiya ehtiyatının səviyyəsinə əsasən iki qrupa bölünmüşdür: (+)0,75 D (miopiyanın inkişaf riski aşağı) və (+)0,75 D (miopiyanın inkişaf riski yüksək). Əlavə olaraq, valideynlərdən birində və ya hər ikisində miopiyanın olması nəzərə alınmışdır. Statistik analiz üçün təsviri statistika, Pirson korelyasiya əmsalı, logistik reqressiya, OR (odds ratio), RR (relative risk), RERI (Relative Excess Risk due to Interaction) istifadə edilmişdir. Nəticələr Miopiya uşaqların 62%-də inkişaf etmişdir. Miopiya ilə irsi meyillilik (r = 0,394) və aşağı hipermetropiya ehtiyatı (r = –0,371) arasında statistik əhəmiyyətli əlaqə müəyyən edilmişdir (p < 0,001). Hər iki amil müstəqil prediktor kimi qiymətləndirilmişdir: irsi meyllilik üçün düzəldilmiş OR = 4,71, hipermetropiya ehtiyatı üçün OR = 4,29. Hər iki risk amilinin birgə mövcudluğu halında OR 20,0-ə çatmışdır. Lakin logistik modellərdə qarşılıqlı təsir dəyişəni statistik əhəmiyyət kəsb etməmişdir (B = –0,07; p = 0,916) və RERI göstəricisi (-0,41) mənfi olmuşdur ki, bu da amillərin sinergetik deyil, аdditiv təsirə malik olduğunu göstərir. Yekun Bu tədqiqatda əlçatan və obyektiv şəkildə qiymətləndirilə bilən iki əsas parametrə – irsi meyillilik və hipermetropiya ehtiyatına diqqət yetirilmişdir. Hər iki amil statistik cəhətdən müstəqil olmuş və yüksək proqnostik əhəmiyyət göstərmiş, ümumi riskin qiymətləndirilməsində bir-birini tamamlamışdır. Əldə olunan məlumatların gələcək tədqiqatlarda praktik uşaq oftalmologiyasında istifadə üçün miyopiya riskinin qiymətləndirilməsi üzrə ballı modelin hazırlanmasında tətbiqi planlaşdırılır.
SEREBRAL DİSFUNKSİYASI OLAN PREPUBERTAL YAŞDA UŞAQLARDA MİOPİYANIN KOMPLEKS MÜALİCƏSİNİN EFFEKTİVLİYİNƏ DAİR
Məqsəd – serebral görmə disfunksiyası olan uşaqlarda miopiyanın kompleks profilaktik müalicəsinin effektivliyini öyrənmək. Material və metodlar İki il ərzində 5-8 yaş arası 52 uşaq zəif görmə ilə oxu və yazı zamanı diskomfort və periodik baş ağrıları şikayətləri ilə müşahidə edilmişdir. Serebral disfunksiyası olan uşaqların nevroloji müayinəsi zamanı vizual analizatorun damar təchizatı mexanizmlərinin tənzimlənməsinin artması tendensiyası müşahidə edilmişdir. Pasiyentlər iki qrupa bölünmüşdür: I qrup – həm pleoptik, həm də nevroloji müalicə alan 32 uşaq; II qrup – yalnız pleoptik müalicə alan 20 uşaq. Müalicədən əvvəl və sonra refraksiya Plusoptix A09 pediatrik avtorefraktometri ilə yoxlanılmışdır. Nəticələr Alınmış nəticələrin müqayisəli təhlili zamanı məlum olmuşdur ki, I qrupda müalicəyə qədər refraksiya -0,75 D ilə (-)1,5 D arasında olan 22 uşaqdan 9-da (28%) müalicədən sonra refraksiya göstəriciləri dəyişilməmişdir; müalicədən əvvəl (-)0,5 D-dən (-)0,75 D-ə qədər refraksiyası olan 10 (31%) uşağın sayı 15-ə (47%), 8-də (25%) isə (+)1,0 D-dən (-)0,75 D-ə qədər artmışdır. Eyni zamanda, yalnız pleoptik müalicə alan ikinci qrup uşaqlarda refraksiyası (-)0,75 D-dən (-)1,5 D-ə qədər olan 12 (60%) uşaqdan 11-də (55%) müalicədən sonra refraksiya göstəriciləri dəyişilməmiş, refraksiyası (-)0,5 D-dən (-)0,75 D-ə qədər olan uşaqların sayı isə cəmi 1 nəfər artaraq 9 uşaq (45%) təşkil etmişdir. Yekun Uşaqlarda görmə qabiliyyətinin itirilməsi həyatın müxtəlif mərhələlərində mərkəzi sinir sisteminə (MSS) əhəmiyyətli təsir göstərdiyini nəzərə alaraq belə nəticəyə gəlmək olar ki, görmə pozğunluqlarının formalaşması və onların transformasiya proseslərində neyrohumoral tənzimləmə, adaptiv mexanizmlər və ya homeostatik neyroplastiklik həlledici rol oynayır. Əldə edilmiş nəticələrə əsasən belə qənaətə gəlmək olar ki, serebral görmə disfunksiyası olan uşaqlarda miopiyanın profilaktik kompleks müalicəsi refraksiya pozğunluqlarının dinamikasına və miopiyanın sonrakı gedişinə müsbət təsir göstərir.
OPTİK KOHERENS TOMOQRAFİYA MƏLUMATLARINA ƏSASƏN POSTTROMBOTİK VƏ DİABETİK RETİNOPATİYA ZAMANI MAKULA ÖDEMİNİN MORFOLOJİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ
Məqsəd – optik koherens tomoqrafiya (OKT) məlumatları əsasında posttrombotik retinopatiya və diabetik makula ödemi (DMÖ) olan xəstələrdə makula ödeminin morfoloji xüsusiyyətlərini müəyyənləşdirmək və onları müqayisəli şəkildə təhlil etmək. Material və metodlar Tədqiqata ağır makula ödemi olan ümumilikdə 60 xəstə (60 göz) daxil edilmişdir. Onlar iki qrupa bölünmüşdür: torlu qişanın venasının okklüziyası (TQVO) olan 28 xəstə və DMÖ olan 32 xəstə. Bütün xəstələr makula sahəsinin spektral OKT-sı daxil olmaqla, hərtərəfli oftalmoloji müayinədən keçmişdir. Tədqiqata daxil edilməzdən əvvəl prosesin orta müddəti TQVO qrupunda 6,3±1,4 ay, DMÖ qrupunda isə 5,7±1,2 ay olmuşdur. Tədqiqat çərçivəsində mərkəzi tor qişanın qalınlığı, kistik dəyişikliklərin, subretinal mayenin, hiperreflektiv daxilolmaların mövcudluğu, həmçinin tor qişanın daxili təbəqələrinin disorqanizasiyası əlamətləri təhlil edilmiş və subfoveal, burun və temporal zonalarda xoroid qalınlığı ölçülmüşdür. Nəticələr İkinci qrup xəstələrində mərkəzi tor qişanın qalınlığı TQVO olan xəstələrlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olmuşdur (p = 0,043). Subretinal maye TQVO qrupunda daha çox rast gəlinmişdir (p = 0,027). Bütün zonalarda xoroid qalınlığı TQVO olan xəstələrdə DMÖ qrupuna nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olmuşdur (p < 0,01). Yekun Posttrombotik və diabetik retinopatiya zamanı müşahidə olunan makula ödemi müxtəlif morfoloji xüsusiyyətlərə malikdir. Bu xüsusiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi diaqnostikanın effektivliyinin artırılması və fərdiləşdirilmiş müalicə strategiyalarının seçilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
TOR QİŞANIN QOPMASI İNTRARETİNAL KİSTLƏR İLƏ: KLİNİK VƏ MORFOLOJİ ASPEKTLƏR, DİAQNOSTİKA VƏ MÜALİCƏ ÜSULLARI (ƏDƏBİYYAT İCMALI)
Tədqiqatda intraretinal kistlər ilə tor qişanın reqmatoqen qopmasına (TRQ) dair müasir yanaşmalar və tarixi aspektlər haqqında yerli və beynəlxalq ədəbiyyatın icmalı təqdim olunur. Belə patologiyası olan xəstələrin kompleks diaqnostik müayinələrinin aparılmasının və digər patologiyalarla fərqli diaqnoz qoyulmasının əhəmiyyəti vurğulanır. Nəşrlərin icmalı intraretinal kistlərin cərrahi müalicə üsullarının üstünlükləri və çatışmazlıqlarının təhlilini əhatə edir. TRQ cərrahi müalicəsi zamanı, tor qişa kistlərinin lokalizasiyasından asılı olaraq fərqli müalicə taktikaları təqdim olunur. Toplanmış elmi məlumatlar əsasında, müzakirə olunan məsələ ilə bağlı gələcək tədqiqatların məqsədi əsaslandırılır.
PELYUSİD MARGİNAL DEGENERASİYASI ZAMANI SKLERAL KONTAKT LİNZALARIN ÜSTÜNLÜYÜ (KLİNİK HAL)
Məqalədə pelyusid marginal degenerasiyası (PMD) üçün terapevtik yanaşma olaraq skleral kontakt linzalardan istifadənin üstünlükləri təqdim edilmişdir. PMD nadir rast gəlinən, iltihabı olmayan buynuz qişanın ektatik xəstəliyidir. Keratokonusla oxşar xüsusiyyətlərə malik olduğu üçün, PMD-nın doğru diaqnozunu və effektiv terapevtik yanaşmaların seçilməsi daha çətin ola bilər. Buynuz qişanın topoqrafiyasından istifadə edərək PMD-nın dəqiq diaqnozunu qoyduqdan sonra, həm skleral kontakt linzaların, həm də hibrid linzaların istifadəsindən sonra ən yüksək korreksiya olunmuş görmə itiliyində baş verən dəyişikliklər qiymətləndirilmişdir. Yanlış diaqnoz halları müalicə üsullarını gecikdirə bilər. Xüsusilə, iki xəstəlik arasında terapevtik yanaşmalar fərqli olduqda, bu, əlavə ağırlaşmalara səbəb ola bilər.